Ayiti: Men Poukisa Eleksyon Yo Ranvwaye
HCPD — Haiti Center for Policy & Development
Yon analiz sou kalandriye elektoral la, ensekirite ak defi patisipasyon sitwayen yo.
Chanje yon dat fasil. Kreye kondisyon pou yon eleksyon kredib mande plis.
Premye tou eleksyon prezidansyèl ak lejislatif yo te prevwa pou 13 desanm 2026, epi dezyèm tou a pou 21 fevriye 2027. Men, nan yon nòt ki date 5 oktòb 2026, Konsèy Elektoral Pwovizwa a (KEP) anonse ranvwa peryòd kanpay elektoral la ak revizyon kalandriye a. Nòt la pa t bay yon nouvo dat pou vòt la.
AFP rapòte yon manm Konsèy la, ki te pale san non li pa site, te konfime dat 13 desanm nan pa t ap kenbe ankò. Distenksyon an enpòtan: nòt ofisyèl la anonse ranvwa kanpay la ak revizyon kalandriye a; enfòmasyon sou abandon dat vòt la soti nan deklarasyon manm sa a bay AFP.
Sa KEP la anonse ofisyèlman
Apre Konsèy Minis yo te adopte modifikasyon nan Dekrè Elektoral la nan dat 5 oktòb 2026, KEP la te anonse plizyè ajisteman:
Enskripsyon kandida yo ak depo dokiman yo pwolonje jiska 31 oktòb 2026.
Peryòd kanpay elektoral la ranvwaye, avèk nouvo dat pou anonse pita.
Enskripsyon elektè yo kontinye.
Yon kalandriye ajou ap prepare, an konsiltasyon ak estrikti politik ki kalifye pou patisipe yo.
KEP la esplike ajisteman sa yo dwe pran an konsiderasyon nouvo dispozisyon legal yo, bezwen teknik ak operasyonèl yo, ansanm ak kondisyon ki nesesè pou chak etap mache byen.
Nan yon lòt mizajou, KEP la fè konnen li te kòmanse konsiltasyon ak pati politik ak aktè nan sosyete sivil la depi 19 oktòb, sou revizyon kalandriye a.
Men, dèyè ajisteman administratif sa yo, gen pi gwo defi ki merite atansyon.
Ensekirite a mete patisipasyon an an danje
Vyolans gang yo kontinye deranje lavi popilasyon an ak kapasite Leta pou egzèse otorite li. Nan prezantasyon li devan Konsèy Sekirite a nan mwa oktòb, reprezantan Nasyonzini an te souliye ensekirite ki pèsiste, atak kont kominote yo ak deplasman popilasyon an.
Nan yon kontèks konsa, òganize eleksyon mande plis pase prepare bilten ak enstale bwat vòt. Li mande pou elektè yo kapab deplase san danje, pou kandida yo kapab fè kanpay, epi pou pèsonèl elektoral la kapab travay nan kondisyon ki akseptab.
Kesyon an senp: ki jan yon sitwayen ap egzèse dwa li si li pè kite lakay li?
Ensekirite a se yon gwo obstak pou patisipasyon. Se poutèt sa nenpòt nouvo kalandriye dwe mache ansanm ak mezi sekirite ki konkrè.
Enskripsyon elektè yo rete yon gwo defi
Dapre Le Nouvelliste, KEP la te anrejistre 810,696 elektè nan dat 12 oktòb 2026, apre operasyon enskripsyon yo te kòmanse nan mwa jiyè. Chif sa a reprezante bilan nan dat sa a.
Pou evalye pwogrè a, bon konparezon an se ak kantite sitwayen ki kalifye pou vote, pa ak tout popilasyon peyi a, ki gen timoun ladan tou.
Deplasman entèn lan ajoute yon lòt difikilte. Evalyasyon Òganizasyon Entènasyonal pou Migrasyon an pou mwa out 2026 te konte anviwon 1.49 milyon moun ki deplase anndan peyi a.
Pou yon sitwayen ki oblije kite lakay li, jwenn enfòmasyon, konsève dokiman li epi rive nan yon sant enskripsyon ka vin pi difisil.
Dwa pou vote dwe mache ansanm ak posiblite reyèl pou patisipe.
Règ ak kalandriye yo bezwen klè
Revizyon kad elektoral la kapab mande ajisteman. Men, chak chanjman bezwen esplike yon fason ki klè pou elektè, kandida ak pati politik yo konprann ki règ ki aplikab ak ki delè yo dwe respekte.
KEP la prezante bezwen teknik, operasyonèl ak legal kòm rezon pou mete kalandriye a ajou. Sa pa vle di tout pwosesis la efase oswa tout etap yo rekòmanse.
Pou piblik la, kesyon ki rete yo se: ki sa ki chanje, poukisa li chanje, epi ki jan ajisteman sa yo ap amelyore preparasyon eleksyon yo?
Plis repons sa yo klè, se plis sitwayen yo kapab suiv pwosesis la epi mande kont.
Yon tann ki deja twò long
Dènye eleksyon prezidansyèl Ayiti a te fèt an 2016. Gen eleksyon lejislatif ak lokal ki te fèt nan dat 29 janvye 2017pou konplete sik elektoral la.
Depi lè sa a, tann lan mete kesyon reprezantasyon demokratik la nan sant deba a. Chak nouvo reta mande yon eksplikasyon, men li mande tou prèv ke preparasyon yo ap avanse.
Popilasyon an bezwen kapab wè pwogrè a, konprann li epi evalye li.
Kisa k ap chanje anvan pwochen dat la?
Kesyon an pa sèlman “Poukisa eleksyon yo ranvwaye?” Li se tou “Kisa k ap diferan lè yo anonse yon lòt dat?”
Yon nouvo kalandriye ta dwe pèmèt piblik la wè:
Ki mezi sekirite ki pral pwoteje elektè ak pèsonèl elektoral la.
Ki jan enskripsyon an ap vin pi aksesib, sitou pou moun ki deplase yo.
Ki règ ak delè kandida yo dwe respekte.
Ki pwogrè ki fèt, avèk bilan regilye ki gen dat ak sous klè.
San amelyorasyon sa yo, yon nouvo dat ka pote menm ensètitid yo.
Yon dat pa kreye kondisyon pou eleksyon. Se kondisyon yo ki fè dat la posib.



Comments